Fotograferen rond 1900 een ingewikkeld bedrijf Eens sloegen elfduizend maagden bij Lunterse Beek haar tenten op Dreisers roman tot film verwerkt 2Donkere kamer ging op ezelkar mee Twaalf uur en langer voor een afdruk Abbott en Costello in „Rembrandt" Harde luchtduivels in City Lookhorst, Ho horst en Rambroick namen uit een ver verleden Opvallende regie en gaaf spel in „Illusie van het geluk 84 millioen voor de woningbouw Krijgsgeweld liep veel onder de voet 'v 15; Zaterdag 5 April 1952 TH. F. VAN DE POL (91 JAAR) VERTELT: Ede, ijke j, (Van een onzer verslaggevers) ►di- Wanneer U tegenwoordig een pasfoto of een trouwreportage laat maken ensunt U er van verzekerd zün dat vrijwel altijd de kiekjes geslaagd zijn. lis- linnen- en buitenopnamen, regen of zon, er is geen enkele factor meer n°Sie de fotograaf belemmert zijn beroep uit te oefenen. Dat dat vroeger Jc*nders is geweest, mag bekend worden geacht. Hoe het rond 1900 toeging n welke werkwijze men toen toepaste in dc fotografie, daarover hebben aar>'U ons eens in laten lichten door het reeds in 1886 gevestigd fotografisch telier Van de Pol. in- k'?* De heer Th. F. van de Pol werd eboren in het jaar 1861. Nadat hg l»e*erst enige jaren als spiegelmaker )n* ad gewerkt, trad hij in dienst van op otograaf Wentzel en vestigde zich -hti 1886 als zelfstandig fotograaf aan )et e Heiligenbergerweg. Vakscholen en oals die er tegenwoordig bestaan. )Ze ende men toen nog niet. Door on- en ervinding en eigen proefnemingen a";erde men het bedrijf kennen. De al ortretfotografie was toen pas onge- *es eer 50 jaar oud. Velen beschouw- >a* en het laten maken van een kiek °e Is „de" gebeurtenis van hun leven- ar ij waren zelfs een beetje bevreesd us oor die geheimzinnige camera, oe cn boertje zei eens tegen Van de £r 'ol: „Ajakkes man, ik ben blij dat ht et gebeurd is. Ik voelde dat ik er !1® p getrokken wier!" Ongetwijfeld hebt U thuis nog 'el zo n plaatje van vroeger liggen '.en opa of oma die in hun beste leren voor U bewaard zijn geble- en. Vele foto's werden in die tijd i een speciaal kader gevat. d.w.z. nen omgaf het „proefkonijn" met cn bijzondere entourage. Huize van '1- c Pol bijv. noemde zich specialist P0K"\ vfrS( i het maken van „militaire stuk- het .°pAr5de.Il van de e" :en". Amersfoort als garnizoens r" ilaats telde uiteraard vele jongens ie zich in hun kranige uniform ie jraag eens wilden laten fotografe- ■n en. Zij werden daartoe geplaatst in 'e en poort van vlaggen, wapens en 'n rammels, met boven hun hoofd een 'n ioort waarop in sierlijke letters itond: „Ter herinnering aan mijn liensttijd." Een infanterist kreeg •- en paar trommels aan zijn voeten. cn cavalerist een kanonnetje. Of cr b 'oor een huzaar een paard of pony leschikbaar was, verzuimden wij te ragen. Maar niet alleen die kiekjes n ijn anders dan de hedendaagse, ook n Ie werkwijze verschilde hemelsbreed ,-an dc huidige. ;e ft; Procédé In de beginperiode der fotografie noest dc fotograaf zelf de platen ïeten. In de donkere kamer wer- en de glasplaten met colodion over. otcn. De plaat werd dan in het e hassis geplaatst en in het toestel ezet. De foto werd genomen en als e weerlicht moest dan de plaat 7 ontwikkeld worden, daar anders de e -plossing was gedroogd en „strepen r rok". U begrijpt dus dat de lieden lie zich wilden laten vereeuwigen: ran te voren moesten worden r .klaargezet". Wanneer zij in de uiste positie stonden en het toestel vas ingesteld, werden zij met het ïoofd in een klem geplaatst om lewegen te voorkomen Toen er platen in de handel kwa nen was dat een grote verbetering Iet afdrukpapier moest echter nog i ltijd op een uiterst tijdrovende ma- lier worden „lichtgevoelig" ge 1 naaktDe tijd dat men films Jn deze fraaie omlijsting kwam t vroeger de infanterist te staan f als hij een plaatje liet maken „ter herinnering aan zijn dienst- tijd". Voor huzaren en artilleris- ten had men weer andere kader- tjes. Meestal stond dan in het voetstuk een actieprent van het betreffende onderdeel. d. in doosjes van de fabriek zou krijgen was nog verre. Hoe ging het dan toe in de bu.- tenfotografie, vraagt U zich af. Wel men nam op een karretje een klei ne donkere kamer mee, met alle noodzakelijke ingrediënten er in De heer Van dc Pol is er zelf zo nog met een kruiwagen op uitge trokken, later met een ezelkar ookVergelijkt U dat eens met hedendaagse persfotograaf Kleinbeeldcamera en clectronenbatterijWas er een opname gemaakt en werden er na bestellingen van gedaan, dan moes ten de afdrukken stuk voor stuk in daglicht ontwikkeld worden. Liep het tegen Kerstmis of St. Nicolaas de donkere dagen dan moest de fotograaf ieder lichtglimpje be nutten. In de tuin stond dan een grote tafel ibij droog weer althans) op schragen. Veertig, vijftig nega tieven lagen daar in drukraampjes op licht te wachten. Van uur tot uur ging men eens kijken of het zo ver was. Een belichting van twaalf uur was toen geen uitzondering Of de heer Van de Pol wel eens bijzondere prenten maakte? Daar van getuigt zijn uitgebreid archief en de vele dankbrieven (waaronder verscheidene van Koningin Emma en Prins Hendrik). Exclusief cn spontaan Op een goede dag zo vertelt hij zou op het station (toen njg te genover de bierbrouwerij) de ko ningin aankomen om een officieel bezoek aan Amersfoort te brengen. De ontvangst was weken van te vo ren grondig voorbereid. Het perron was in vakken verdeeld iedere be volkingsgroep had een vak cn een toegangskaart daartoe van een spe ciale kleur. De scholieren bijv. blauw, de gemeenteraadsleden rood etc. Van de Pol wilde echter een toegangsbewijs hebben voor ieder vak, om zodoende in staat te zijn van af ieder gewenst punt foto's te nemen. Burgemeester Asch van Wijk had echter een andere foto graaf daarvoor reeds eerder toe stemming gegeven, zodat die kans Van de Pol zijn neus voorbijging. Een bevriend ingenieur bij de Spoorwegen bracht uitkomst. Hij zorgde dat Van de Pol in de wacht kamer een plaatsje kreeg. Vanachter een (vuile) spiegelruit zou hij zijn foto's moeten nemen. Met lede ogen zag hij de concurrent in ieder „vak" een statief opstellen Toen de ko ningin kwam gooide het volk ech ter in een laaiend enthousiasme alle omheningen en fototoestellen omver, om van dichtbij Hare Majes teit te kunnen verwelkomen. In de drukte en verwarring smeet Van dc Pol de spiegelruit kapot die hij later betaalde en maakte de fraaiste opnamen Diens tgeheimen Van de Pol werd trouwens veel vuldig in staat gesteld exclusieve opnamen te maken. Miltairc ma noeuvres bijv. vereeuwigde hij dik wijls. Van generaal Nierstra kreeg hij iedere avond de legerorders voor de andere dag ter inzage, zodat hij steeds in staat was zich zorgvuldig op zijn werk voor te bereiden. Niet zelden werden zijn plaatjes in ge ïllustreerde weekbladen als De Prins afgebeeld. Tijdens het uitrei ken van het vaandel door de konin gin aan het eerste regiment Huza ren te Millingen bijv. had hij een kaart voor alleenfotografic. Hij maakte een hele reportage! Bijna raakte hü toen nog slaags met de vaste fotograaf van de Prins, die op het terrein niet toegelaten werd. De foto's geven nu nog iets weer van de sfeer die oorlogen roman tisch deden schijnen. Calèches, brie sende paarden, kleurige uniformen en kolbakken met wapperende plui men Door zijn vele relaties kon Van de Pol in die tijd de belangrijkste gebeurtenissen vastleggen. Van de vriend bij de Spoorwegen kreeg hij al heel vaak een seintje, bijv. toen een Japanse prins onverwachts aan Amersfoort een bezoek zou bren gen. Alweer een gelegenheid voor het schieten van een paar snap- hots. Opdrachten van het konink lijk huis voerde hij tot volle te vredenheid uit. Fotomontage Zo kreeg hij opdracht de stallen van Prins Hendrik te fotograferen. Geen mens had daar nog kans voor gezien. Van de Pol klaarde het! Toen hij zag wat voor een stal het was, rezen hem de haren te berge. Over tientallen meters strekte hij zich uit. De hoffotograaf keek cri- tisch toe. „Hoe wilde je dat nu eigenlijk doen?" Van de Pol zei niets. Hij wachtte tot iedereen ging eten en „nam" toen de stallen in vijf zes stukken. Thuis paste hij die aan elkaar, spie gelde. paste en prutste (de schaduw moest goed vallen) cn had uitein delijk een frontfoto van bijna een meter. Hij moest hem zelf op het paleis brengen. ..Hij is goed gelukt, zei men daar. Vertel nu eens hoe je dat hebt gedaan." Vakgeheim, heeft Van de Pol toen met begrijpelijke trots geantwoord Hij was en dat blijkt uit zijn enthousiast vertellen, een man met hart voor zijn werk en een onblus bare energie. Het spijt hem dan ook dat hij zich in 1936 hij was toen dus 75 uit zijn zaak moest terug trekken. Zijn zoon, die reeds lang met hem samenwerkte, nam de leiding over. Toch, Van dc Pol zit nu in „Huize St, Jozef" te Achter veld. had hij graag nog zelf de teu gels enige jaren in handen gehou den. Helaas het ging niet meer, de ouderdom deed zich gelden. De he dendaagse fotografie vraagt een ac curatesse die een grijsaard niet meer kan opbrengen. Zo zag Amers foort toen Van de Pol zich defini tief uit zijn vak terugtrok en in het rusthuis zijn intrek nam, een be kend cn gezien inwoner naar elders vertrekkenVelen zullen zijn markante kop en in het oog sprin gende verschijning nog niet verge ten zijn en hem van de hierbij gepu bliceerde foto nog gemakkelijk her. kennen. Het Franse vreemdelingenlegioen, dat op het ogenblik vooral in Nederland in het teken van de belangstelling staat, ls ontelbare malen het motief geweest voor het maken van films. Meestal voe ren romantiek cn spannende gevechten 'tussen dc legionnaires de hoofdtoon. Heel wat vrolijker doet de film „Ab bott cn Costello in het vreemdelingen legioen" aan. Zeker, ook in deze film komen gevechten en schone harem- dames voor, maar het verhaal is in een kolderachtige vorm gegoten, die zelfs de grootste cynicus aan het lachen brengt. De film. die dit weckend in het Rem brandt Theater draait, begint met een spannend verhaal over een niets ont ziende Arabieren-stam. die. dank zij het verraad van een sergeant uit het legioen, het Franse leger grote schade berokkent. Bud Abbott en Lou Costello komen tegen wil cn dank In het leger. De wijze, waarop z»J hun gedwongen dienstplicht vervullen, ls zo kostelijk weergegeven, dat menige luide lach op klinkt. Tenslotte zijn zij onbewust, de oorzaak van de nederlaag van de Ara bieren, die maar liefst „cn bloc" met een fort de lucht ln worden geblazen. Dat het begrip „oorlog" voor niemand enige prettige herinnering oproept zullen we niet in discus sie brengen. Toch is de regisseur Nicholas Ray er ondanks 't pure oorlogsgegeven van zijn „Lucht duivels boven de Pacific" in ge slaagd een zeer zuiver denkbeeld te geven van de noodzakelijk har de geest onder mannen, die noodge dwongen een walgelijke strijd moeten voeren, om hun levens en die van anderen te kunnen spa ren. Men heeft niet geschroomd de bruutste luchtgevechten, inclu sief delen van uiterst realistische journaal-opnamen, in deze, ietwat stoer getitelde, film te introduce ren, maar op voorbeeldige wijze heeft men er óók tegen gewaakt de schaal naar het zo gemakkelijk hanteerbare rook-vuur-lawaai gen re te laten doorslaan. Zelfs de te genstelling tussen de ellende van de gevechten tegen een onmeedo gende vijand en het vaak beproef de, sentimentele „menselijke trek je" van de mannen, die men dan weekhartig „jongens" noemt is, gelukkig, niet uitgebuit. John Wayne speelt een uitstekende rol evenals Robert Ryan, „Love and kisses" blijven, afgezien van enke le onbelangrijke episoden, absent. En dat is volkomen in overeen stemming met het gegeven, dat aan de ,.Wildcat"-jagers van de vliegdekschepen geheel, en zonder twijfel terecht, de dominerende hoofdrol schonk. Ridders in harnassen, lieftallige cdelvrouwen in sierlijke ge waden, dampende paarden cn wapengekletter, die gedachten, komen by U op tydens een wandeling door de streek langs de Lunterse Beek. Of liever gezegd: langs dc Heiligenberger Beek. Dc Amersfoorters hebben namelyk deze afwatering van de Veluwe een eigen plaatselijke benaming gegeven, die by me nigeen bekender is, dan de feitelijke naam. Geen buitenplaatsen, zoals nu het geval is, maar kastelen met hechte muren cn wachters op de tinnen, omzoomden eenmaal de grens tussen het hoge en het lage land. Drie namen dringen zich hierbij naar voren „Lockhorst", „Hohorst" cn „Rambroick" en aan alle drie die namen is een brok historie verbonden. Op school leerden wij al over dc „Lichtenbergers" en de „Lookhorsten", die in de jaren 1379 cn 1380 elkander fel bestreden. Tegenstellingen wa ren het tussen de stedelingen en dc adel, die het land in een burgeroorlog wikkelden. Dc bekende roman van Theodore Dreiser „An American Tragedy" lever de de stof voor een film, die deze week onder dc Nederlandse titel „Illusie van het geluk" in Grand vertoond wordt. Zij die het boek gelezen hebben, zullen bemerken, dat Paramount zich by de bewerking niet bepaald aan de letter heeft gehouden. Welke vrijheden men zich echter veroorloofd moge hebben, „A Place in the Sun" is een uitstekende film geworden met een handeling, die van begin tot eind boeit. Bovendien wordt de achtergrond ervan verantwoord geaccentueerd. Als een voorbeeld van de veran- i deringen, die de bewerker van het verhaal meende te moeten aan brengen, noemen we het klakkeloos j overbrengen van de handeling naar het heden. Dreiser tekent (en he- kelt) in zijn roman de maatschap- pelijke verhoudingen in het Ame rika van een halve eeuw geleden, maar om de gewijzigde sociale struc- tuur heeft men zich weinig bekom merd. Ook heeft de verfilmer con- cessies aan de smaak van het bio- i scooppubllek moeten doen, toen hij bijvoorbeeld de Angela van het doek een volkomen ander karakter gaf dan dezelfde figuur Sondra uit het boek. De inhoud van het verhaal komt neer op het volgende: De eerzuch tige jongeman George Eastman, grootgebracht in armoede, behoort tot een invloedrijke familiegroep. Zijn oom verschaft hem werk in een fabriek, en introduceert hem ook in het weelderige milieu van de Eastmans. George ontmoet daal de vermogende Angela Vickers: hij wordt op haar verliefd, cn zij op hem. Het klasseverschil zou waar schijnlijk te overbruggen zijn ge weest. wanneer er niet nog een vrouw in het spel was; een fabrieks meisje. dat als gevolg van een vluchtige romance een kind van de jonge Eastman verwacht. Het is dit meisje, dat hem verhindert zjjn ..plaatsje in de zon" in te nemen, m.a.w. een goede toekomst aan de zijde van de vrouw die hij liefheeft tegemoet te gaan. John Wayne speelt de hoofdrol in „Luchtduivels boven de Pacific". George Eastman zoekt dc oplos sing in een moord; hij deinst echter op het laatste ogenblik terug; en dat Alice Tripp toch verdrinkt is slechts te wijten aan een ongeluk. Niettemin wordt de jongeman in Elizabeth Taylor en Montgomery Clift, die opmerkelijk goed spel te zien geven in „lluusie van het geluk". staat van beschuldiging gesteld, en ter dood veroordeeld. Montgomery Clift gaf deze George Eastman op geniale wijze gestalte. Zijn sober spel maakt zeer grote In druk. In de film op een tweede plan, maar niet minder indrukwek kend, zijn de vertolkingen van de beide vrouwenrollen door Elizabeth Taylor en Shelley Winters. De grote wa rde van deze film v. ordt echter misschien nog meer aan door het uitstekende spel be paald door het stempel, dat regis seur George Stevens er op drukte. Opvallend is de beheerste wijze, waarop hij sommige episoden weer gaf. „Close-up" en „long-shot" wor den meesterlijk gehanteerd, cn zeer bijzonder is de montage, waarbij de beelden elkaar nu eens flitsend op volgen, en dan weer zeer soepel in elkander overgaan. DEN HAAG. Naar dc N.V. Bank voor Nederlandse Gemeenten mededeelt is dc totale opbrengst van de drie woningbouwleningen gestegen tot meer dan 84 millioen gul den. Verwacht wordt, dat de eerstvol gende twee weken aan elke gemeen, te mededeling kan worden gedaan van het bedrag van de voorkeui, dat te harer behoeve is uitgespro ken en dat tevens het geld ter be schikking van deze gemeenten kan worden gesteld. Houtdiefstal berecht Tot een week voorwaardelijke gevangenisstraf met een proeftijd van twee jaar, benevens f 15. boete. subs, vijf dagen hechtenis, veroordeelde de Utrechtse Politie rechter twee arbeiders, die op 20 Januari j.l. op het landgoed van Jkr. de B. onder Hamersveld een hoeveelheid gekapt cn gezaagd beukenhout ontvraemdden om dit in hun woning als brandhout te gebruiken. De gratis stookpartij ging echter 1 niet door, daar het tweetal al op de thuisweg door de politie werd aangehouden en ontlast van het onrechtmatig verkregen goed. Looddiefstal streng bestraft Tot zes weken gevangenisstraf veroordeelde de Utrechtse Politie rechter een jeugdige loodgieter uit Soest die op 3 November van het vorig jaar tijdens herstelwerk zaamheden aan het dak van het gemeentehuis te Montfoovt eer. hoeveelheid lood ontvreemdde, welke hij voor de som van f 35. aan een opkoper verkocht. De op brengst werd door hem gedeeld met een kameraad uit Baarn, en met een collega uit Montfoort. Bij de bepaling van de straf hield dc Politierechter rekening i met het feit, dat de verdachte al eens eerder wegens looddiefstal ls veroordeeld. De geschiedenis van de Hohorst begint eeuwen voor die van de Lockhorst, want wij moeten daar voor terug gaan tot het midden van de vijfde eeuw. Toen trok een Britse Koningsdochter, die gewei gerd had met een heidense Prins te trouwen, ter bedevaart naar Ro me. Elfduizend maagden vergezel den haar op deze barre tocht, die te voet werd afgelegd. De maag den trokken door de streek waar nu Amersfoort ligt cn bij een klei ne berg aan de Lunterse Beek werd gerust. De koningsdochter, Ursula dat is „Kleine Berin" geheten, koos het topje van de heuvel uit, om daar weer nieuwe krachten te verzamelen voor de verre reis naar de Heilige Stad. Toen later bleek, dat Ursula met haar 11000 maagden op de terug tocht te Keulen door de Hunnen vermoord was, omdat zij zelfs de moed had kunnen opbrengen een huwelijk met de Hunnenkoning Attila, bijgenaamd „de Geescl Gods", af te wijzen, werd zij als een Heilige vereerd. De Hohorst, want dat was de heuvel waarop Ursula gerust had, kreeg de bij naam van „Heilige Berg". In het jaar 992 stichtte de Utrechtse Bisschop Ansfridus (denkt U aan de Ansfridusstraat, die zich juist aan deze zijde van de stad bevindt!) op deze gewij de plaats het klooster „Hohorst" of „Heilige Berg". Zowel het klooster, als het latere kasteel werden in het krijgsgeweld onder de voet gelopen, doch de berg bleef tot op de huidige dag be staan. Somber verheft hij zich achter de tegenwoordige buiten plaats „Heiligenberg". Zware bo men staan boven op de heuvel, als een natuurlijk gedenkteken en de roeken laten hun gekrijs door dc koude voorjaarsluchten klinken, als een klaagzang over alle ver gane glorie. EEN TEGELVLOER Onder de aarde bevinden zich nog de resten van de eeuwenoude gebouwen. Dit bleek o.a. in 1908 toen bij opgravingen de resten van Het Kasteel Heiligenberg, zoals onze voorvaderen het omstreeks 1700 konden aanschouwen. De ko pergravure werd gemaakt door de befaamde tekenaar Jan de Beyer en is afkomstig uit de collectie Vecncndaal. „Vue a Heyligcnbcrg, prés d'Amers foort. Campagne de Monsieur Ie Baron van Hardenbroek van Lock horst, arrangée par J. D. Zocher, Architccte". Dat is 't bijschrikt het welk zich onder het origineel van deze prent bevindt. Wij zien hier de tegenwoordige buitenplaats nog voordat de beide zijvleugels aange bouwd werden. Enige van de eikenbomen, die het huis flankeren, staan cr heden ten dage nog. Het zijn de machtige, grillige wachters, die men van de weg kan waarne men Op de voorgrond zien w\) dc Heiligenbergerweg, terwijl ook het Zwanenwater op deze prent goed te zien is. De litho werd gemaakt door B. C Koekkoek omstreeks 1850 en bevindt zich in de collectie van de Kunsthandel Veenendaal. een vroegmiddeleeuwse mozaïek tegelvloer blootgelegd werden. Waarschijnlijk was deze vloer een restant van het klooster van Bis schop Ansfridus. Wanneer wij langs de Heiligen bergerweg verder stadwaarts gaan, dan komen wij vlak langs dc Mct- gensbleck. Vermoedelijk was hier de blekerij uit het vermaarde Amersfoortse heksenproces van 1595. In dat jaar dansten n.l. Fol- kert Dircksz., 62 jaar oud, Willem Stevensz., Grietje Segers bij genaamd de „Rode Kater", dc 28- jarigc Anthonis Both, de jeugdige Hendrikjc Folkertsz., die de aan vallige leeftijd van 17 lentes had, en Marye Barten, in een zwoele voorjaarsnacht van twaalf tot één op die bleek. Maar.... zij dansten niet gewoontjes, doch in dc ge daanten van zwarte cn grijze ka ters cn katten. Op hun achterste poten bewogen zij zich en zij hiel den elkaar bevallig bij de voor pootjes vast, terwijl zii als katten miauwend zongen! De overheid greep in. zodat zij na een monster proces levend verbrand werden. STATIG HUIS Vlak naast de Metgensbleek ligt de buitenplaats „Randenbroek", eertijds „Rambroick". Het statige huis, dat thans bijna midden in de stadsbebouwing ligt, heeft de vermaarde bouwmeester te vens schilder tot woonplaats gediend. Niemand minder dan Ja cob van Campcn, de geniale bouw meester van het Amsterdamse Stadhuis (thans het Koninklijk Pa leis op de Dam), van het Maurits- huis te Den Haag en van het hui dige gebouw der Twentse Bank tc Utrecht, sleet er zijn laatste le vensdagen. In het jaar 1657 blies deze grote vaderlander op „Ran denbroek" de laatste adem uit. Dat hij in dc St. Joriskcrk begraven ligt behoeft hier nauwelijks betoog. Tenslotte denken wij nog aan een buitengoed, dat thans niet meer bestaat. „Beekenstein", dat vele Amersfoorters nog wel gekend hebben, lag eertijds tussen dc Hen drik van Viandcnstraat cn de Beekcnsteinsclaan. Nog zien wij in gedachten de grote villa tussen het geboomte liggen met 't front naar een landweggetje, dc.... Bis- schopsweg! J. H. E. REESKAMP Journaal van zeven dagen Reeds nu komen in het Neer- lands nieuws opnamen voor van dc reis, die het Koninklijk paar maakt naar de Verenigde Sta ten.. Het vertrek van Schiphol en de aankomst in Washinpfon zijn reeds te zien. Vermoedelijk komen daar in de loop van de week nog flitsen van de verde re reis bij. Enige onderwerpen van min der belang vullen de journaal opnamen aan.

Historische kranten - Archief Eemland

Dagblad voor Amersfoort | 1952 | | pagina 5